కిర్గిజిస్థాన్ రాజధాని బిష్కెక్లో జరిగిన 26వ షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) శిఖరాగ్ర సమావేశం అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో ఆసక్తికర పరిణామాలకు వేదికగా మారింది. ముఖ్యంగా భారత్ విషయంలో బెలారస్ అధ్యక్షుడు అలెగ్జాండర్ లుకాషెంకో చేసిన వ్యాఖ్యలు చర్చనీయాంశంగా మారాయి. చైనా, రష్యాతో పాటు భారత్ను కూడా ప్రపంచంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన దేశాల్లో ఒకటిగా ఆయన పేర్కొన్నారు.
చైనా, రష్యాతో పాటు భారత్కు ప్రత్యేక గుర్తింపు
SCO వేదికపై లుకాషెంకో మాట్లాడుతూ సభ్య దేశాలన్నీ సమానమే అయినప్పటికీ.. ఆర్థిక బలం, సహజ వనరులు, అణ్వస్త్ర సామర్థ్యం వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే చైనా, భారత్, రష్యా అత్యంత శక్తివంతమైన దేశాలుగా ఉన్నాయని వ్యాఖ్యానించారు.
ఈ వ్యాఖ్యల్లో అమెరికా పేరు ప్రస్తావించకపోవడం కూడా అంతర్జాతీయంగా చర్చకు దారితీసింది. అయితే దీన్ని అమెరికా ప్రపంచ శక్తి స్థాయిని కోల్పోయిందనే అధికారిక నిర్ణయంగా చూడటం కంటే.. SCO వేదికపై వ్యక్తమైన ఒక రాజకీయ వ్యాఖ్యగా చూడటం సముచితం.
SCOలో భారత్ దౌత్యం ఎందుకు కీలకం?
ప్రస్తుతం ప్రపంచ రాజకీయాలు ఒకే కూటమి చుట్టూ తిరగడం లేదు. అమెరికా, యూరప్తో భారత్కు సంబంధాలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. అదే సమయంలో రష్యా, చైనా వంటి దేశాలతో కూడా భారత్ తన ప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా చర్చలు జరుపుతోంది.
SCO సదస్సులో కూడా భారత్ భద్రత, కనెక్టివిటీ, ఆర్థిక అవకాశాలపై దృష్టి పెట్టింది. వచ్చే సంవత్సరాల్లో SCO సహకారాన్ని మరింత ఫలప్రదంగా మార్చేందుకు ఈ మూడు అంశాలు కీలకమని ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ స్పష్టం చేశారు.
అంటే భారత్ ఏదైనా ఒక దేశం లేదా కూటమికి పూర్తిగా దగ్గర కావడం కంటే.. వివిధ దేశాలతో సంబంధాలను కొనసాగిస్తూ తన వ్యూహాత్మక స్వాతంత్ర్యాన్ని కాపాడుకునే ప్రయత్నం చేస్తోందని చెప్పొచ్చు.
ఉగ్రవాదంపై మోదీ స్పష్టమైన సందేశం
SCO సదస్సులో ఉగ్రవాదం, తీవ్రవాదం, వేర్పాటువాదంపై భారత్ తన వైఖరిని మరోసారి స్పష్టం చేసింది. ఉగ్రవాదాన్ని రాజకీయ లేదా వ్యూహాత్మక సాధనంగా ఉపయోగించే విధానాలకు వ్యతిరేకంగా మోదీ గట్టి సందేశం ఇచ్చారు.
పాకిస్థాన్ ప్రధాని షెహ్బాజ్ షరీఫ్, చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్పింగ్, రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్ తదితర నేతల సమక్షంలో భారత్ తన భద్రతా ఆందోళనలను స్పష్టంగా ప్రస్తావించడం దౌత్యపరంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
పుతిన్తో మోదీ భేటీ.. యుద్ధంపై కీలక చర్చ
SCO సమావేశం సందర్భంగా మోదీ రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్తో ప్రత్యేకంగా సమావేశమయ్యారు. ఇరు దేశాల మధ్య వాణిజ్యం, రక్షణ, ఇంధనం, అంతరిక్షం, ఆర్థిక సహకారంతో పాటు అంతర్జాతీయ పరిణామాలపై చర్చలు జరిగాయి.
ఉక్రెయిన్ యుద్ధం విషయంలో కూడా మోదీ శాంతియుత పరిష్కారానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని మరోసారి స్పష్టం చేశారు. యుద్ధాన్ని కొనసాగించడం కంటే చర్చలు, దౌత్యం ద్వారా సమస్యలకు పరిష్కారం కనుగొనాల్సిన అవసరాన్ని ఆయన ప్రస్తావించారు.
ఇరాన్ విషయంలోనూ భారత్ వ్యూహాత్మక వైఖరి
పశ్చిమాసియాలో కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతలపై SCO సభ్య దేశాలు బిష్కెక్ డిక్లరేషన్ను ఆమోదించాయి. ఇరాన్పై జరిగిన సైనిక దాడులను ఖండిస్తూ అంతర్జాతీయ చట్టాలు, ఐక్యరాజ్యసమితి చార్టర్కు అనుగుణంగా శాంతి, భద్రతను కాపాడాల్సిన అవసరాన్ని పేర్కొన్నాయి.
భారత్ కూడా ఇరాన్ సార్వభౌమత్వానికి మద్దతు తెలిపింది. అదే సమయంలో సమస్యలకు రాజకీయ, దౌత్యపరమైన పరిష్కారమే సరైన మార్గమని తన వైఖరిని కొనసాగించింది.
సాధారణ భారతీయుడికి దీని అర్థమేంటి?
ప్రపంచ రాజకీయాల్లో భారత్ ప్రభావం పెరగడం అంటే అది కేవలం నాయకుల సమావేశాలకు సంబంధించిన విషయం కాదు. అంతర్జాతీయంగా భారత్కు పెరుగుతున్న ప్రాధాన్యం వాణిజ్యం, ఇంధన సరఫరాలు, పెట్టుబడులు, రక్షణ, టెక్నాలజీ వంటి రంగాలపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంటుంది.
ముఖ్యంగా ఒకేసారి రష్యా, చైనా, అమెరికా, యూరప్ దేశాలతో అవసరమైన సంబంధాలను కొనసాగిస్తూ.. భారత ప్రయోజనాలను ముందుకు తీసుకెళ్లడం నేటి విదేశాంగ విధానంలో పెద్ద సవాలు. ఈ విషయంలో SCO వంటి వేదికలు భారత్కు తన అభిప్రాయాలను నేరుగా ప్రపంచ దేశాల ముందు ఉంచే అవకాశం కల్పిస్తున్నాయి.
చివరగా..
బిష్కెక్ SCO సదస్సు భారత్కు దౌత్యపరంగా కీలక వేదికగా నిలిచింది. బెలారస్ అధ్యక్షుడి వ్యాఖ్యలు భారత్ను చైనా, రష్యాతో పాటు ఒక ప్రధాన ప్రపంచ శక్తిగా చూడబడుతున్నదనే చర్చకు దారితీశాయి. అదే సమయంలో ఉగ్రవాదం, ఇరాన్ సంక్షోభం, ఉక్రెయిన్ యుద్ధం వంటి అంశాలపై భారత్ తన స్వతంత్ర వైఖరిని కొనసాగించింది.
అయితే “అమెరికా టాప్-3 నుంచి బయటపడింది” అనే అంశాన్ని అధికారిక ప్రపంచ శక్తుల ర్యాంకింగ్గా కాకుండా.. SCO వేదికపై వ్యక్తమైన ఒక రాజకీయ అభిప్రాయంగా చూడాలి. అసలు ప్రాధాన్యం ఏమిటంటే.. మారుతున్న ప్రపంచ సమీకరణాల్లో భారత్ తన స్వంత నిర్ణయాలతో, వివిధ దేశాలతో సమతుల్య సంబంధాలు కొనసాగిస్తూ ప్రభావాన్ని పెంచుకుంటోందన్న విషయం.
